Úr blaðinu á vefnum

Heimildin #46

15. mars 2024

Efni úr blaðinu bætist smám saman við á vefnum, en sumt birtist aðeins í blaðinu sjálfu. Allt blaðið er á síðu þess.

bls. 2

FréttirEinkarekstur í heilbrigðiskerfinu

Ríkið ætlar að útvista liðskiptaaðgerðum til einkafyrirtækja í allt að fimm ár

Sjúkratryggingar Íslands ætla að útvista liðskiptaaðgerðum, aðgerðum vegna endómetríósu og brjósklosi með samningum til allt að fimm ára. Samningarnir gagnast einkarekna heilbrigðisfyrirtækinu Klíníkinni sérstaklega vel þar sem það framkvæmir allar þessar aðgerðir. Forstjóri Sjúkrahússins á Akureyri lýsir áhyggjum af aukinni útvistun skurðagerða til einkafyrirtækja.

bls. 4

Viðskipti

Lóð keypt af hjúkrunarheimilinu fyrir fimmtung af því sem hún seldist á

Hjúkrunarheimilið Sóltún var notað til að veita dótturfélagi þess seljendalán árið 2014 til að kaupa lóð af því. Verðið sem hjúkrunarheimilið seldi lóðina á nam einungis tæplega 1/5 hluta af því sem lóðin var á endanum seld á árið 2022. Með þessu móti myndaðist hagnaðurinn af sölu lóðarinnar í öðru félagi en hjúkrunarheimilinu.

bls. 4

Allt af létta

Ræddi við varaformann Sjálfstæðisflokks um fríar skólamáltíðir

Formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga tekur glöð á móti gagnrýni frá sjálfstæðismönnum, verði það til þess að sátt náist á vinnumarkaði.

bls. 6

FréttirVindorka á Íslandi

Búrfellslundur innan áhrifasvæðis jökulhlaupa

Í verstu sviðsmyndum Veðurstofunnar varðandi jökulhlaup í kjölfar eldsumbrota gæti Sultartangastífla brostið og áformað vindorkuver Landsvirkjunar orðið fyrir áhrifum af djúpu og straumþungu vatni með miklum tjónmætti.

bls. 6

Viðskipti

Bankasýslan getur ekki gert grein fyrir tug milljóna kaupum á þjónustu

Frá því að tilkynnt var að leggja ætti niður Bankasýslu ríkisins og fram að síðustu áramótum þá keypti stofnunin þjónustu fyrir 57,4 milljónir króna. Hún getur ekki svarað því nema að hluta af hverjum hún keypti þessa þjónustu. Mest af því sem stofnunin getur gert grein fyrir fór til Logos, eða alls 15,3 milljónir króna á átta mánuðum í fyrra.

bls. 6

Fréttir

Leggja til að fleiri fari fyrr í frístund

Borgarráð samþykkti nýlega tillögu um að leikskólabörnum sem eru á leið í 10 grunnskóla borgarinnar muni bjóðast að byrja á frístundaheimili í byrjun júní. Borgarfulltrúi Sósíalista telur erfitt að sjá hvernig verkefnið eigi að ganga á meðan mönnunarvandi og biðlistar eru til staðar hjá frístundaheimilunum.

bls. 7

FréttirReykjaneseldar

„Þetta er náttúrulega komið að þolmörkum“

Ef ekki gýs um helgina er líklegt að kvikan á Reykjanesskaganum finni sér aðra leið upp en áður, að sögn prófessors í eldfjallafræði.

bls. 8

Fréttir

Ekkert samband á milli fjölda innflytjenda og glæpa

Fjöldi tilkynninga um ofbeldisbrot á árunum eftir kórónuveirufaraldurinn er áþekkur fjöldanum fyrir faraldur, ef litið er til höfðatölu. Ekki er samband á milli fjölda afbrota og innflytjenda eða hælisleitenda, en það er misjafnt eftir löndum hvort innflytjendur séu líklegri eða ólíklegri til þess að fremja afbrot en innfæddir, að sögn afbrotafræðings.

bls. 9

FréttirLaxeldi

Nýja frumvarpið um fiskeldi komið til meðferðar í þinginu

Frumvarp Svandísar Svavarsdóttur matvælaráðherra um lagareldi hefur verið sent til þingflokkanna á Alþingi. Fresti til að skila inn athugasemdum við frumvarpið lauk um miðjan janúar.

bls. 9

Fréttir

Leggja til skatt á kjöt og sykur

Norræna ráðherranefndin leggur til að skattur verði lagður á kjöt og sykur á Norðurlöndum og að þau herði lög til þess að draga úr markaðssetningu á óhollum mat.

bls. 10–11

Greining

Skólamáltíðir færðu Vinstri grænum langþráðan pólitískan stórsigur

Tveir þriðju hlutar þeirra kjarabóta sem fást á fyrsta ári eftir gildistöku nýlega gerðra kjarasamninga koma frá hinu opinbera, og þriðjungur úr atvinnulífinu. Samhliða eru stigin stór skref í átt að því að endurreisa millifærslukerfi sem leynt og ljóst hefur verið reynt að leggja niður á síðasta áratug. Samkomulagið er sigur fyrir Katrínu Jakobsdóttur forsætisráðherra, sem hefur lagt mikið á sig til að landa honum.

10 mín. lestur

bls. 11

Viðskipti

Alls 155 milljarðar króna farið í að greiða niður íbúðalán sumra

Frá því að ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar ákvað að heimila notkun á skattfrjálsum séreignarsparnaði til að greiða niður íbúðalán hefur ríkið veitt þeim sem nýta þá leið skattaafslátt upp á næstum 60 milljarða króna. Næstum átta af hverjum tíu sem það gera tilheyra þremur efstu tekjuhópunum.

bls. 12–13

LeiðariÞórður Snær Júlíusson

Af hverju eru Íslendingar hræddir við að verða betri?

Það þarf ekki að hræðast stanslaust framtíðina. Hún er björt. Ísland er eitt besta, öruggasta og ríkasta land í heimi. Það þarf bara að taka aðeins til og láta gangverkið virka fyrir fjöldann, ekki fyrst og síðast fyrir hina fáu valdamiklu.

bls. 13

Pistill

Sif Sigmarsdóttir

Þegar smásálir verða að frelsishetjum

Samfélag gengur ekki út á að tryggja að við séum öll „sátt og samstiga“. Það gengur út á að læra að dansa meðal fólks sem er annarrar skoðunar.

bls. 14

PistillHrafnhildur Kjerúlf Sigmarsdóttir

Mökunarkallið

Kynþokki er hæfnin til að vera aðlaðandi á þann hátt að það laði að ákjósanlegasta makann hverju sinni. Hann er þó fyrst og fremst huglægur kraftur en ekki fyrir fram ákveðið form eða útlit. Og alls ekki Andrew Tate.

bls. 15

Aðsent

Bragi Páll Sigurðarson

Einfaldur maður

Frá 7. október hafa um 32 þúsund Palestínubúar verið myrtir, að meðaltali rúmlega 200 á dag. Því til viðbótar eru 73 þúsund örkumluð, særð, aflimuð eða liggja fyrir dauðanum.

bls. 16–18

Viðtal

„Ég er bara mjög meðvirkur“

Tveir þrekvaxnir menn mættu á læknastofu Árna Tómasar Ragnarssonar í vikunni, heimtuðu nýtt vottorð vegna morfínlyfja og kýldu Árna Tómas þegar hann neitaði. Þetta er í fyrsta skipti sem hann verður fyrir árás í tengslum við lyfjaávísanir. Þá sem fengu morfín hjá honum kallaði hann „fíklana sína“. En hver er þessi maður?

14 mín. lestur

bls. 16

Fréttir

„Ég lá emjandi á gólfinu“

Tveir þrekvaxnir karlmenn réðust á lækninn Árna Tómas Ragnarsson eftir að hann neitaði að breyta vottorði vegna ópíóða. Málið hefur verið tilkynnt til lögreglu. Síðustu lyfseðlar Árna Tómasar runnu út á sunnudag.

bls. 20–21

FréttirRaunir Grindvíkinga

Erum eiginlega að byrja upp á nýtt

Endalausar áhyggjur af fötluðum syni og aldraðri móður hafa einkennt mánuðina fjóra sem liðnir eru síðan hárgreiðslumeistarinn Guðrún Kristjana Jónsdóttir, Lillý, flúði Grindavík. Fjölskyldan ætlar ekki að flytja þangað aftur. „Það gerðist eitthvað innra með mér þegar maðurinn féll ofan í sprunguna,“ segir hún. Sprungan sem klauf svo íþróttahúsið, annað heimili sona hennar, gerði að endingu útslagið.

11 mín. lestur

bls. 22–23

GreiningRaunir Grindvíkinga

Grindavík býr nú í 29 mismunandi sveitarfélögum

Hópur sem myndaði eitt samfélag fyrir rúmum fjórum mánuðum síðan er nú dreifður um allt land, er byrjaður að selja heimili sín til ríkisins og hefur fengið 1,8 milljarða króna í stuðning vegna þess að hann getur ekki sótt vinnu.

bls. 23

FréttirRaunir Grindvíkinga

Grunnskólabörnin í 73 skólum í 27 sveitarfélögum

Nokkur hundruð börn voru fyrir rúmum fjórum mánuðum saman í einum skóla, Grunnskóla Grindavíkur. Í dag dreifast þau um allt land og hluti hópsins hefur þegar skipt nokkrum sinnum um skóla.

bls. 24–25

ViðtalRaunir Grindvíkinga

Finna þarf hjartað í því sem sameinar Grindvíkinga

Samfélag mótar sjálfsmynd fólks og það að tilheyra er ein af grunnþörfum mannsins. Nú þegar Grindvíkingar eru dreifðir um allt land vakna spurningar um hvernig sé hægt að rækta samfélag þeirra. Að finna það sem sameinar fólk, til dæmis íþróttir, gæti verið leiðin, segir prófessor í félagsfræði.

bls. 25–26

ViðtalRaunir Grindvíkinga

Stóru spurningarnar í litlu versluninni

„Ég verð löglegur á næsta ári, 67 ára. Kannski verð ég þá orðinn allslaus,“ segir einn þeirra. Lífið einkennist af bið, segir annar. „Bið eftir einhverju sem við vitum ekki alltaf hvað er.“ Tíminn eykur fjarlægðina við samfélagið, segir sá þriðji. Slítur smám saman tengslin. „Við verðum að koma hjólunum á stað.“

bls. 26–27

ViðtalRaunir Grindvíkinga

„Það er bara verið að græða á okkur“

Heimildin fór á opin hús í Njarðvík og ræddi við Grindvíkinga sem segja engan möguleika á að fá sambærilegar eignir og þeir eiga í heimabænum. Að þeir séu að fara að skuldsetja sig meira. Tapa stórfé. Og það er engin sérstök tilhlökkun eða gleði fólgin í því að skoða framtíðarheimili þegar fólk neyðist til að flytja.

bls. 27

ViðtalRaunir Grindvíkinga

Hætta á áfallastreituröskun hjá Grindvíkingum

Sálfræðingur hjá Rauða krossinum segir að eftir mjög alvarlega og langvarandi atburði eins og jarðhræringar og rýmingu í Grindavík sé hætta á áfallastreituröskun hjá fólki.

bls. 31

Erlent

Gætu nýtt rússneskar eignir til að fjármagna stríðsrekstur Úkraínu

Evrópusambandið skoðar nú að gera hagnað af frystum rússneskum eignum í Evrópu upptækan og nota hann til að fjármagna stríðið í Úkraínu. Upphæðin gæti verið um 534 milljarðar króna í ár.

bls. 32

Eitt og annað

Úr 600 fermetra lúxusvillu í sjö fermetra fangaklefa

Áhyggjulaust líf með sand af seðlum fékk skjótan endi þegar laganna verðir bönkuðu upp á hjá Sanjay Shah í lúxusvillu hans í Dubai í lok maí árið 2022 og smelltu á hann handjárnum. Nú er hann fyrir rétti í Danmörku, ákærður fyrir stærsta fjármálasvindl í sögu landsins.

bls. 34

Viðtal

Einkenni ADHD hafa leitt til sambandsslita

Fullorðnir einstaklingar með ADHD standa frammi fyrir ýmsum áskorunum í parasamböndum vegna hamlandi einkenna og samskiptaörðugleika sem skortir fræðslu og þekkingu á. Þetta sýna niðurstöður meistararitgerðar Júlíu Helgu Jakobsdóttur. ADHD samtökin vilja bregðast við ákalli um aukna fræðslu og hefur Kristbjörg Kona Kristjánsdóttir staðið fyrir námskeiðum um ADHD í nánum samböndum.

bls. 35

Nýsköpun

Kom sem ferðamaður en ræktar nú æt blóm til manneldis

Fyrirtækið Ísponica var stofnað fyrir þremur árum af Amber Christina Monroe. Hún kom fyrst til Íslands til að ferðast fyrir sjö árum en ræktar nú örgrænmeti og æt blóm með úrgangi úr fiskum í gömlu fjósi.

bls. 36

Spurningaþrautin

Spurningaþraut Illuga 15. mars: Hvaða foss er þetta? — og 16 aðrar spurningar

Hér geta lesendur spreytt sig á spurningaþraut Illuga Jökulssonar sem birtist í tölublaði Heimildarinnar 15. mars.

bls. 37

Flækjusagan

Nýlenduveldið Rússland: Herferðin til Síberíu

Þeir sem halda fram sjónarmiðum Rússlands í heiminum segja stundum sem svo að Rússland eigi í stöðugri hugmyndafræðilegri baráttu við „nýlenduveldin“ á Vesturlöndum. En hvað er Rússland annað en stærsta nýlenduveldi í heimi?

bls. 42

Skóli lífsinsGuðrún Ingibjörg Hálfdanardóttir

Lærði að stjórna huganum

Guðrún Ingibjörg Hálfdanardóttir hefur lært að láta skynsemisveruna og tilfinningaveruna tala saman. Að þora að láta sig dreyma og hætta að óttast að þeir rætist ekki.

bls. 44

Fólkið í borginni

Leiðinlegt að glata draumnum fyrir smá áfengi

Stærstu mistökin sem Guðjón Þór Valsson hefur gert er að hætta í fótbolta og byrja að drekka áfengi.

bls. 45–47

Menning

Ár kvenna og sólóista

Íslensku tónlistarverðlaunin voru afhent á dögunum. Svo virðist sem ríkuleg uppskera kvenna hafi einkennt þau í ár og eins að sólóistum fjölgi á meðan hljómsveitum fækki. Rætt er við Greip Gíslason sem er í framkvæmdastjórn verðlaunanna en líka við Kára Egilsson og Sæunni Þorsteinsdóttur.

bls. 47

Menning

Voðaverkin verðlaunuð

Kjarnorkusprengjan, helförin, arðrán á frumbyggjum og innrásin í Úkraínu voru viðfangsefni verðlaunamyndanna á Óskarnum þetta árið.

ViðtalLaxeldi

„Þetta er stríð og við teljum okkur geta unnið það“

Yvon Chouinard, stofnandi fataframleiðandans Patagonia, ræðir um áratuga tengsl sín við Ísland og baráttuna gegn sjókvíaeldi á eldislaxi hér á landi. Patagonia frumsýndi nýverið mynd um sjókvíaeldið á Íslandi. Yvon er bjartsýnn á að sjókvíaeldið verði bannað á Íslandi þar sem íslenskir kjósendur séu vel upplýstir og taki mark á vísindum.

10 mín. lestur

FréttirPressa

Kjarasamningar krufðir og rýnt í goslok

Hvaða þýðingu hafa nýgerðir kjarasamningar fyrir fólkið í landinu? Aðstoðarframkvæmdastjóri SA og sérfræðingur Eflingar svara spurningum í Pressu um kjarasamningana sem hafa verið undirritaðir, sem eiga að gilda fram til ársins 2028. Í síðari hluta þáttar verðum sjónum beint að jarðhræringum á Reykjanesi.

SpottiðGunnar Karlsson