Úr blaðinu á vefnum

Heimildin #19

1. september 2023

Efni úr blaðinu bætist smám saman við á vefnum, en sumt birtist aðeins í blaðinu sjálfu. Allt blaðið er á síðu þess.

bls. 4

Allt af létta

Bráðhress með fjórða stigs sortuæxli

„Ég geri þetta lifandi, held ég,“ segir Sigurbjörn Árni Arngrímsson, skólameistari á Laugum, íþróttalýsandi og bóndi, sem lýsti nýverið sínu 42. stórmóti í frjálsum íþróttum. Fjórða stigs sortuæxli aftrar honum ekki í daglegum störfum og fagnaði hann fimmtugsafmælinu á hestbaki á fjöllum við smalamennsku með fjölskyldunni.

bls. 6

Fréttir

Hatursáróður gegn samkynhneigðum í sumarbúðunum

Móðir er ósátt eftir að starfsmaður sumarbúðanna við Ástjörn sagði dóttur hennar að samkynhneigð væri synd. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem foreldrar greina frá slíkri innrætingu í sumarbúðunum. Sumarbúðirnar eru reknar af hinum kristilega Sjónarhæðarsöfnuði sem telur 35 manns. Sumarbúðastjóri reyndi að forðast samtal við blaðamann.

bls. 6

Fréttir

„Ég skil vel að fólki sé brugðið sem kaupir þarna þjónustu fyrir börnin sín í góðri trú“

Formaður Samtakanna 78 fordæmir að starfsfólk í sumarbúðunum Ástjörn innræti börnunum að samkynhneigð sé synd. Hann segir börnin á viðkvæmum aldri og það geti haft mikil áhrif að upplifa fordóma sem þessa. Viðhorfin séu á skjön við ríkjandi gildi í íslensku samfélagi.

bls. 8–9

Greining

Fluttu úr landi og fengu fyrr pláss á leikskóla

Á öllum Norðurlöndunum nema Íslandi er börnum tryggður réttur til leikskólagöngu þegar fæðingarorlofi foreldra lýkur. Hérlendis bíða foreldrar gjarnan upp á von og óvon eftir leikskólaplássi í marga mánuði eftir fæðingarorlof og eru dæmi um að þeir hafi flutt til Norðurlandanna til þess að börnin þeirra fái fyrr pláss á leikskóla. „Milljónaþjóðir sinna þessu miklu betur en við,“ segir Anna Magnea Hreinsdóttir, aðjúnkt við Menntavísindasvið Háskóla Íslands.

9 mín. lestur

bls. 10

AfhjúpunÓlígarkinn okkar

Úkraínskt orkufyrirtæki flutt af nafni ólígarka í skúffufélag í Smáíbúðahverfinu

Íslenskur bankamaður, Karl Konráðsson, er sagður hafa keypt helmingshlut í úkraínsku orkufyrirtæki nýverið af Aleksander Moshensky, kjörræðismanni Íslands og ólígarka í Belarús. Áður hafði Karl eignast breskt félag Moshenskys fyrir slikk. Þá og nú átti Moshensky á hættu að sæta viðskiptaþvingunum, vegna tengsla sinna við stjórnvöld í Belarús.

bls. 12–14

Úttekt

„Dísilknúnu rafbílarnir“ sennilega um ellefu talsins

Í sumar hefur því verið haldið fram, m.a. af ráðherra, að „góðar líkur“ séu á því að rafmagnsbílar á Vestfjörðum séu hlaðnir með rafmagni framleiddu úr olíu. Orkustofnun reiknaði út fyrir Heimildina að dísilknúnu rafbílarnir hafi verið mjög fáir enda fór langmest af þeirri olíu sem notuð var á varaaflsstöðvar til húshitunar.

11 mín. lestur

bls. 15

Fréttir

Sorpkvarnir alls engin töfralausn

Umhverfisstofnun, Heilbrigðiseftirlit Reykjavíkur og Veitur leggjast öll gegn notkun sorpkvarna til að losa sig við lífrænan úrgang. Áhugi á sorpkvörnum hefur aukist í kjölfar nýs sorpflokkunarkerfis þar sem lífrænn úrgangur er flokkaður sér. Sérfræðingur hjá Umhverfisstofnun segir að setja megi spurningarmerki við lögmæti þess að nota kvarnirnar frekar en að flokka. Söluaðili neitar að tjá sig.

bls. 16–17

LeiðariIngibjörg Dögg Kjartansdóttir

Byrðin sem við berum af bönkunum

Heimilin greiða, bankarnir græða.

bls. 18

Pistill

Hrafnhildur Kjerúlf Sigmarsdóttir

Vistkerfi vansælla sála

Ég vaknaði til vitundar fyrir nokkrum mánuðum og áttaði mig á því að ég var að upplifa órökréttan og óvelkominn kvíða.

bls. 23–25

Menning

Bonjour tristesse: Komdu sæl, sorg

Hin gamalreynda menningarritstýra, Silja Aðalsteinsdóttir, brá sér í heimsókn á sýningu Ragnars Kjartanssonar í Louisiana.

8 mín. lestur

bls. 26

Sófakartaflan

Fleishman í bobba

Sófakartaflan rýnir í snemmmiðaldra hjón í krísu í þáttunum Fleishman is in trouble.

bls. 30–31

VettvangurReitur 13

„Markaðurinn getur ekki skipulagt samfélag“

Reitur 13 á Kársnesinu hefur verið umdeildur árum saman. Íbúar í grenndinni telja gengið á hagsmuni sína og hið sama telja sumir bæjarfulltrúar minnihlutans í Kópavogi. Fjárfestar eru sagðir hafa verið við stýrið í deiliskipulagsgerð þrátt fyrir að eiga einungis hluta reitsins. Í fyrra seldi félagið Vinabyggð reitinn og fyrirhugaðar uppbyggingarheimildir á honum á 1,5 milljarða króna, til félags í eigu Mata-systkinanna, sem hafa nú fengið byggingarrétt á allri lóðinni án auglýsingar með samkomulagi við Kópavogsbæ.

13 mín. lestur

bls. 32–33

ViðtalReitur 13

Hafnar því að Vinabyggð hafi fengið að vera í bílstjórasætinu

Annar eigenda Vinabyggðar ræðir skipulagsferlið á reit 13 í samtali við Heimildina. Þórir Kjartansson segir alrangt að skipulagsyfirvöld í Kópavogi hafi legið flöt fyrir vilja fjárfesta, í andstöðu við hagsmuni íbúa. Þvert á móti hafi samráð verið meira en gengur og gerist. Þórir segir að þrjátíu ára vinátta hans við Ármann Kr. Ólafsson, fyrrverandi bæjarstjóra, hafi ekki haft áhrif á framgang málsins.

10 mín. lestur

bls. 32

ViðtalReitur 13

Skortur á heildarsýn galli á Kársnesmódelinu

Fyrrverandi forstjóri Skipulagsstofnunar telur að Kópavogsbær hafi ekki unnið nægilega grunnvinnu í aðdraganda þess að reitir á Kársnesi fóru á deiliskipulagsstig. Ásdís Hlökk Theodórsdóttir, aðjunkt í skipulagsfræði við HÍ, segir að bærinn hafi ekki verið í stöðu til að setja skýra umgjörð um þær forsendur sem gilt hafi á hverjum og einum uppbyggingarreit. „Við viljum ekki að byggingageirinn bara valsi frjáls,“ segir hún við Heimildina.

bls. 37

Spurningaþrautin

Spurningaþraut Illuga 1. september 2023

Hér geta lesendur spreytt sig á spurningaþraut Illuga Jökulssonar sem birtist í tölublaði Heimildarinnar 1. september.

bls. 38–40

Menning

Skemmdarverk á söfnum myndu hafa ráðstafanir í för með sér

Íslensk listasöfn hafa sloppið við aðgerðir hópa sem berjast fyrir loftslagsmálum en erlendis hafa heimsfræg málverk fengið yfir sig málningu og súpu svo eitthvað sé nefnt. Safnstjórar hérlendis segjast sýna málstaðnum ákveðinn skilning en benda jafnframt á að þeirra helsta hlutverk er að standa vörð um listaverkin. Ekki hefur verið gripið til sérstakra ráðstafana á íslenskum listasöfnum vegna mótmælagjörninga erlendis.

13 mín. lestur

bls. 42–43

Úttekt

„Það er hægt að njóta margs í myrkrinu“

Útivera, félagsleg samskipti og skipulag geta ýtt undir vellíðan á haustin og veturna þegar myrkrið verður sem mest, samkvæmt Lilju Magnúsdóttur sálfræðingi. Reykjavíkurbúar njóta þess að kveikja á kertum og Stjörnu-Sævar lýsir náttúrufegurð vetrarins.

bls. 48

Bakpistill

Lára Guðrún Jóhönnudóttir

Samtímasögur handa börnum

Lára Guðrún skrifar um manninn sem viðhélt „úreltri ævintýramennsku“ og konuna í valdstöðu sem var svakalega duglegt við lagatúlkun.

bls. 48

Fólkið í borginni

„Ég átti aldrei von á því að verða kaupmaður“

Jóna Jóhanna Steinþórsdóttir er uppalin í sveit og umhugað um heilsuna eftir að hafa unnið mikið með veiku fólki síðustu ár. Hún tók nýverið við rekstri jólabúðar og segist aldrei hafa búist við því að verða kaupmaður.

ViðtalSigtún, Selfoss og nýi miðbærinn

Bauð kjörnum fulltrúa fjárhagsaðstoð í skiptum fyrir pólitískan stuðning

Leó Árnason, fjárfestir og forsvarsmaður fasteignafélagsins Sigtúns á Selfossi, gerði bæjarfulltrúa tilboð árið 2020. Bæjarfulltrúinn, Tómas Ellert Tómasson, átti að beita sér fyrir því að sveitarfélagið hætti við að kaupa hús Landsbankans. Tilboðið fól í sér að Sigtún myndi greiða fyrir kosningabaráttu Miðflokksins.

Myndband12 mín. lestur

Viðtal

Nær djúpri tengingu við Ísland og dreymir um að starfa hér sem læknir

Doğuş Kökarttı er 29 ára tyrkneskur ofurferðalangur, læknir og listamaður sem dreymir um að starfa sem læknir á Íslandi. Hann féll fyrir landi og þjóð þegar hann ferðaðist á puttanum hringinn í kringum Ísland fyrir átta árum.

PistillBorgþór Arngrímsson

Samsam og leyniþjónusturnar

Þessa dagana standa yfir í Kaupmannahöfn óvenjuleg réttarhöld. Stefnandinn er Ahmed Samsam, sem hlotið hefur dóm fyrir aðild að hryðjuverkasamtökum. Hann hefur stefnt dönsku leyniþjónustunni og leyniþjónustu hersins fyrir svik.

Skóli lífsinsKaren Kjartansdóttir

Að líta á halastjörnur sem heillastjörnur

Karen Kjartansdóttir hagar lífi sínu eins og Múmínmamma og tekur hverju því sem að höndum ber fagnandi. Fyrir henni er það ekki meðvirkni heldur einmitt skýr vilji til að gera lífið að ævintýri.

Úttekt

Vaðlaheiðargöng töpuðu 1,3 milljörðum króna og ferðin komin í 1.650 krónur

Ríkið breytti fimm milljörðum króna af skuld Vaðlaheiðarganga við sig í hlutafé í fyrra og á nú 93 prósent í félaginu, sem átti að vera einkaframkvæmd. Þá lengdi það í lánum Vaðlaheiðarganga til ársins 2057. Sölutekjur félagsins jukust um tæp sjö prósent milli 2021 og 2022, eða um 40 milljónir króna.

Fréttir

Stappað í Strætó

Fyrrverandi varaborgarstjóri Vínarborgar segir við Heimildina að í sínum huga sé enginn vafi um að það hafi verið rétt ákvörðun hjá ráðafólki að ráðast í uppbyggingu Borgarlínu. Í dag eru sumar strætóleiðir á höfuðborgarsvæðinu svo þétt setnar á háannatímum á morgnana að það kemur fyrir að ekki sé hægt að taka farþega um borð.

Greining

Útgerðarmenn loks tengdir sjálfum sér

Umtalsverðar breytingar eru fyrirsjáanlegar á eignarhaldi stórra sjávarútvegsfyrirtækja, samkvæmt tillögum starfshópsins Auðlindin okkar. Herða á og skýra reglur um hámarkskvótaeign og tengda aðila. Samherji þarf að minnka hlut sinn og yfirráð yfir Síldarvinnslunni í Neskaupstað verulega frá því sem verið hefur. Það gæti Guðmundur í Brimi líka þurft að gera við aðra hvora af sínum útgerðum.

FréttirSamráð skipafélaga

Lykilmaður í samráði víkur ekki úr stjórn lífeyrissjóðs

Fyrrverandi forstjóri Samskipa, Pálmar Óli Magnússon, sem lýst er sem arkitekt og lykilmanni í samráðsbrotum fyrirtækisins í úrskurði Samkeppniseftirlitsins, ætlar ekki að víkja úr stjórnarformannsstóli eins stærsta lífeyrissjóðs landsins. Hann var skipaður í stjórn nokkrum dögum áður en hann var yfirheyrður vegna gruns um lögbrotin. SA með skipan hans til skoðunar.

PistillSif Sigmarsdóttir

Enginn verður ríkur upp á eigin spýtur

Hlutdeild í afrakstri framtakssams fólks liggur til grundvallar giftusamlegu samfélagi. En skattgreiðslurnar eru einnig forsenda þess að fræ sama framtakssama fólks fái að bera ávöxt.

Fréttir

Rekstartap Alvotech var 25 milljarðar á fyrri hluta árs og laust fé helmingaðist

Alvotech bókfærði umtalsvert nýtanlegt skattalegt tap sem tekjur á fyrri hluta ársins. Félagið hefur ítrekað sótt sér fé frá lokum síðasta árs en hratt gengur á lausafé þess. Bandaríska lyfjaeftirlitið hefur tvívegis hafnað umsóknum Alvotech um markaðsleyfi fyrir afar verðmætt lyf, sem átti að skila félaginu í hagnað fyrir árslok.

Greining

Kosningarnar sem hanga í loftinu en margir flokkarnir vilja ekki strax

Ríkisstjórnin logar í deilum, stuðningur við hana hefur aldrei mælst minni og flokkarnir sem hana mynda standa allir frammi fyrir afhroði ef kosið yrði í dag. Þá eru kynslóðaskipti yfirvofandi í forystu sumra þeirra og framundan eru erfið viðfangsefni sem gætu auðveldlega aukið óvinsældirnar enn frekar. Það er erfitt að sjá hvaða hag flokkarnir ættu að hafa af því að sprengja ríkisstjórnina við þessar aðstæður.