Úr blaðinu á vefnum

Heimildin #74

15. nóvember 2024

Efni úr blaðinu bætist smám saman við á vefnum, en sumt birtist aðeins í blaðinu sjálfu. Allt blaðið er á síðu þess.

bls. 2–3

Fréttir

Svanhildur Hólm með áberandi minnsta reynslu af utanríkismálum

Ljóst er að Svanhildur Hólm, sendiherra í Bandaríkjunum, sker sig úr hópi kollega sinna frá Norðurlöndunum hvað varðar takmarkaða reynslu á vettvangi utanríkismála. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd bíður enn svara frá utanríkisráðuneytinu um vinnubrögð ráðherra við skipun á sendiherrum í Bandaríkjunum og Ítalíu.

bls. 4

Allt af létta

Eins og þruma úr heiðskíru lofti þegar vinurinn lést

„Ég væri að ljúga ef ég segði að ég hefði aldrei haft það betra. Þú verður að afsaka ef það koma ekki alveg heilar setningar,“ segir Einar Hansberg Árnason, sem hefur frá því á laugardag framkvæmt röð krefjandi æfinga í þágu sjálfsvígsforvarna og mikilvægri starfsemi Píeta-samtakanna.

bls. 6

Fréttir

Odee segir listaverkið hafa öðlast sögulegt gildi

Fallist hefur verið á kröfur Samherja gegn listamanninum Odee Friðrikssyni fyrir breskum dómstólum. Listamaðurinn segir verkið „We're Sorry“ hvergi hætt, það sé enn lifandi í samfélagslegri umræðu.

bls. 6

Fréttir

Möguleikar til að komast af leigumarkaði lítið breyst síðan 2011

Nýleg rannsókn á stöðu leigjenda hér á landi sýnir að möguleikar leigjenda til þess að safna fyrir útborgun fyrir eigin húsnæði hafa nánast staðið í stað frá árinu 2011. Niðurstöðurnar þykja sláandi í ljósi þess mikla hagvaxtar og kaupmáttaraukningar sem hefur átt sér stað á undanförnum árum. Már Wolfgang Mixa, dósent í viðskiptafræði og einn höfunda greinarinnar, segir að markaðsöflin hafi skilað takmörkuðum árangri í að leysa úr húsnæðisvandanum.

bls. 6

Fréttir

Pressa: Baráttan um vinstrið

Gunnar Smári Egilsson, oddviti Sósíalistaflokks Íslands, og Rósa Björk Brynjólfsdóttir, frambjóðandi Vinstri grænna, mætast í Pressu þar sem umræðan hverfist um íslenska vinstrið.

bls. 8–9

LeiðariErla Hlynsdóttir

Veikir menn sem enginn vill

Neyðarkalli Fangelsismálastofnunar var ekki sinnt þegar þremur ráðuneytum voru send erindi um að tryggja þyrfti stuðning og þjónustu fyrir fanga sem væri að losna út, mann sem er metinn hættulegur sjálfum sér og öðrum. Skömmu eftir að þessi maður lauk afplánun var hann handtekinn vegna gruns um nauðgun. Annar sem var að losna út er grunaður um að hafa myrt móður sína. Viðbúið var að þeir myndu brjóta aftur af sér.

bls. 9

PistillSif Sigmarsdóttir

Lýðræðið er ekki Nammiland í Hagkaup

Ef við, sem segjumst boðberar frjálslynds lýðræðis, freistumst til að hunsa niðurstöðu kosninga erum við ekki í stöðu til að berjast gegn valdaráni Trumps, skrifar Sif Sigmarsdóttir.

bls. 10–11

PistillEinar Már Jónsson

„Ég geri ekkert nema fyrir peninga“

„Velferðarþjóðfélag í anda sósíalisma var mikilvægt augnablik í sögu Vesturlanda, en það augnablik er liðið,“ segir Einar Már Jónsson sem skrifar frá Frakklandi. „Þessi þróun er svo hliðstæð á Íslandi og í Frakklandi að ef ekki væru sérnöfn í fréttunum gæti maður illa áttað sig á því hvaðan úr landi þær koma.“

bls. 12

Fréttir

Fá ekki að læra hér frekar en í Afganistan

Í Afganistan var þeim bannað að læra. Á Íslandi hafa þær mætt hindrunum í hvert sinn sem þær hafa reynt að komast í skóla. Þær þrá ekkert heitar en að læra íslensku, komast inn í samfélagið og sækja sér háskólamenntun. En þær eru fastar; komast ekki út úr störfum sínum sem hótelþernur þar sem þær hafa engin tækifæri til að þjálfa íslenskuna: lykilinn að samfélaginu.

bls. 14–17

Viðtal

„Hann sagðist ekki geta meir“

„Ég gat ekki bjargað barnabarninu mínu. En ef það verður til þess að ég geti kannski bjargað einhverjum, þó ekki nema einu barni, þá vil ég segja sögu okkar,“ segir Þórhildur Helga Þorleifsdóttir kennsluráðgjafi. Sonarsonur hennar, Patrekur Jóhann Kjartansson Eberl, fannst látinn miðvikudaginn 12. maí 2021, aðeins fimmtán ára gamall. Hann hafði svipt sig lífi.

25 mín. lestur

bls. 18–19

ÚttektUm hvað er kosið?

Nánast óbærilegt ástand í geðheilbrigðismálum barna - Alls staðar skortir pening

Elín H. Hinriksdóttir, sérfræðingur hjá ADHD-samtökunum, segir að alls staðar skorti fjármagn og stuðning þegar kemur að geðheilbrigðismálum barna, hvort sem það er í heilbrigðiskerfinu eða skólakerfinu. „Sorglegt að ástandið sé enn svona,“ segir hún.

12 mín. lestur

bls. 20–22

ViðtalFormannaviðtöl

Margt sem gengur rosalega vel en enginn vill heyra það

Sigurður Ingi Jóhannsson, fjármála- og efnahagsráðherra og formaður Framsóknarflokksins, ræðir um vandamálin í íslensku samfélagi og lausnirnar sem Framsókn býður fram í ítarlegu viðtali við Heimildina.

16 mín. lestur

bls. 24–26

ViðtalFormannaviðtöl

Síðasta tilraun Ingu Sæland

Flokkur fólksins var stofnaður til að útrýma fátækt á Íslandi, sem Inga Sæland, formaður flokksins, þekkir af eigin raun. Hún boðar nýtt húsnæðiskerfi með fyrirsjáanleika og niðurskurð í öllu því sem heita aðgerðir gegn loftslagsbreytingum. Grænasta land í heimi eigi að nota peningana í heilbrigðiskerfi og aðra innviði sem standi á brauðfótum.

16 mín. lestur

bls. 28–30

ViðtalFormannaviðtöl

Allir verða sósíalistar fyrir kosningar

Hugmyndafræði sósíalismans hefur ekki beðið skipbrot heldur virðast allir flokkar verða sósíalískari fyrir kosningar. Þetta segir Sanna Magdalena Mörtudóttir, leiðtogi Sósíalistaflokksins, fyrir komandi þingkosningar. Hún segir að eigin reynsla af því að alast upp við fátækt sé drifkraftur hennar og boðar réttlátara skattkerfi og stefnubreytingu í húsnæðisuppbyggingu. Þar eigi hið opinbera að stíga inn og fjármagna uppbyggingu á félagslegum grunni.

14 mín. lestur

bls. 32

Viðtal

Glamúrvæðing áfengis í íslensku raunveruleikasjónvarpi: „Freyðivínið alltaf við höndina“

Guðbjörg Hildur Kolbeins byrjaði að horfa á raunveruleikaþættina Æði og LXS eins og hverja aðra afþreyingu en blöskraði áfengisneysla í þáttunum. Hún setti upp gleraugu fjölmiðlafræðingsins og úr varð rannsókn sem sýnir að þættirnir geta hugsanlega haft skaðleg áhrif á viðhorf ungmenna til áfengisneyslu enda neyslan sett í samhengi við hið ljúfa líf og lúxus hjá ungu og fallegu fólki.

bls. 34

Spurningaþrautin

Spurningaþraut Illuga 15. nóvember 2024 — Hvar er þessi bær? og 16 aðrar spurningar

Hér geta lesendur spreytt sig á spurningaþraut Illuga Jökulssonar sem birtist í tölublaði Heimildarinnar 15. nóvember.

bls. 35

Flækjusagan

Upphaf kalda stríðsins – í bjálkakofa í Norður-Karólínu?

Ógnarjafnvægi stórveldanna eftir seinni heimsstyrjöld hefur verið vel lýst með orðunum kalt stríð, en hvaðan kom það hugtak?

bls. 36–37

Viðtal

Mataræði er vanræktur þáttur í svefnvanda

Góður svefn er seint ofmetinn en vandamál tengd svefni eru algeng á Vesturlöndum. Talið er að um 30 prósent Íslendinga sofi of lítið og fái ekki endurnærandi svefn. Ónógur svefn hefur áhrif á daglegt líf fólks og lífsgæði. Svefn er flókið fyrirbæri og margt sem getur haft áhrif á gæði hans, má þar nefna líkamlega og andlega sjúkdóma, breytingaskeið, álag, kvíða, skort á hreyfingu og áhrif samfélagsmiðla á svefngæði. Áhrif næringar og neyslu ákveðinna fæðutegunda á svefn hafa hins vegar ekki vakið athygli þar til nýlega.

13 mín. lestur

bls. 38

Skóli lífsinsAnna Lára Pálsdóttir

Festist ekki í hrútleiðinlegu fullorðinsskapalóni

Í fimmtugsafmælinu sínu bauð Anna Lára Pálsdóttir, sérfræðingur í ráðgjöf og stuðningi hjá Miðstöð menntunar og skólaþjónustu, gestum í Fram, fram fylking, rólustökk og sápukúlublástur. Hún hefur nefnilega lært svo ótalmargt af nemendum sínum, til dæmis að festast ekki í einhverju hrútleiðinlegu fullorðinsskapalóni.

bls. 40

Fólkið í borginni

Ráðist á fólk af öðrum uppruna

Sunja Írena Gunnarsdóttir var tveggja vikna þegar hún kom til Íslands frá Sri Lanka fyrir 39 árum. Henni finnst Ísland vera að fara aftur í tímann þegar kemur að fordómum. „Ég geng samt með höfuðið hátt.“

bls. 40

Bakpistill

Kristlín Dís

Myndum við kjósa kvenhatara?

Kristlín Dís vill geta fórnað höndum þegar hún heyrir að aðrar þjóðir hafi kosið kvenhatara og rasista sem leiðtoga sína og vonar að Íslendingar séu betri en svo að leika það eftir þeim.

bls. 42–43

Vettvangur

Síðasta vídeóleiga landsins – held ég

Er verslun Trausta Reykdal á Eskifirði síðasta vídeóleigan á Íslandi? Ragnhildur Ósk Sævarsdóttir veltir því fyrir sér en hún leit þar við, forvitin um hinn horfna menningarheim vídeóleigunnar.

bls. 42

PistillAuður Jónsdóttir

Gæti verið íslensk herskylda að starfa á ritstjórn

Auður Jónsdóttir er þeirrar skoðunar að eins og herskylda ríkir í sumum löndum, þá væri ekki vitlaust ef hér þyrfti hver og einn að vinna eitt ár á ritstjórn, eftir lögmálum fagsins, áður en haldið er út í lífið – til að skilja þann mekanisma.

bls. 43

PistillSunna Austmann Bjarnadóttir

Er þetta list?

Hvað er list og hvað ekki? Þurfum við að láta segja okkur hvað sé list? Þessu veltir Sunna Austmann Bjarnadóttir fyrir sér.

bls. 44

Viðtal

„Myndin hefur þroskast með okkur“

Íslenska myndin Eftirleikir var frumsýnd í Laugarásbíói á hrekkjavöku þann 31. október síðastliðinn. Myndin er ógnartryllir, að sögn Andra Freys Sigurpálssonar, sem fer með eitt aðalhlutverkið og er annar framleiðenda. Rætt er við hann um myndina sem hlotið hefur verðlaun heima og erlendis fyrir leik og líka framúrskarandi tækni.

bls. 46–47

PistillFríða Þorkelsdóttir

Fer þetta ekki bara í nytjagáminn?

Dó afi þinn og arfleiddi þig að bókasafninu sínu? Bók er ekki bara bók. Svo hugsaðu þig tvisvar um áður en þú ferð með bækurnar í nytjagáminn í Sorpu.

bls. 47

PistillFríða Þorkelsdóttir

Dópamínkikk og doðrantaforðun á Goodreads

Það brennur á pistlahöfundi að allar íslenskar bækur verði skráðar á Goodreads.

bls. 48–49

Vettvangur

Má 54 ára gömul kona elska JóaPé og Króla?

Hin 54 ára Harpa Rut Hilmarsdóttir er mikill aðdáandi JóaPé og Króla. Neyðarlega mikið, skrifar hún, sem studdist við son sinn sem afsökun til að bregða sér á tónleika með þeim – og rabbaði við Króla. En líka Sonju Ýri Þorbergsdóttur, formann BSRB, sem var á staðnum og spurði hana út í breiðan aðdáendahópinn.

8 mín. lestur

bls. 50

Viðtal

Grasrótarstarfsemi Kannski í listalífi Reykjavíkur

Við Lindargötu 66 í miðbæ Reykjavíkur er að finna Kannski, öflugt listamannarekið rými, í umsjá Diljár Þorvaldsdóttur og Sadie Cook, sem hafa bæði bakgrunn í myndlist. „Við höfum mikla ástríðu fyrir að sýna list sem er vanmetin af mörgum ástæðum í listasenunnni og vildum auðvelda listafólki aðgang að henni,“ segir Diljá.

bls. 51

Vettvangur

„Viljum ekki að Harpa verði umferðarmiðstöð“

Það hefur verið umdeild ákvörðun hjá húsinu að láta gesti borga fyrir heimsókn á salernin í Hörpu. En fólk heimsækir húsið af ýmsum ástæðum. Greinarhöfundur spáir í lífið í húsinu og ræðir jafnframt við Hildi Ottesen Hauksdóttur, markaðs- og kynningarstjóra Hörpu.

bls. 52–53

Menning

Salka Valka í Bíó Paradís „Ósigur Halldórs í Hollywood varð sigur íslenskra bókmennta“

,,Kvikmyndin Salka Valka verður sýnd í Bíó Paradís 9. desember kl. 15:00. Upprunalega hafði Halldór Laxness í hyggju að sagan af Sölku Völku, sem kom út í tveimur hlutum 1931–32, yrði gerð að Hollywood-kvikmynd,‘‘ skrifar Flóki Larsen, sem ræðir um myndina við Gunnar Tómas Kristófersson, sérfræðing rannsókna á Kvikmyndasafninu.

bls. 52

PistillGuðrún Friðriks

Sjáðu mig! Sjáðu mig!

„Er listamaður sem setur daglega inn myndband af sjálfum sér á Instagram eða TikTok betri en sá sem kýs að forðast samfélagsmiðla?“ veltir pistlahöfundurinn Guðrún Friðriks fyrir sér.

bls. 53

Vettvangur

Allir eru á Efninu

Líkamshrollvekjan Efnið (The Substance) var frumsýnd hérlendis á kvikmyndahátíðinni RIFF 28. september og hefur verið í almennum sýningum í Bíó Paradís síðan 10. október. Guðmundur Atli Hlynssonn kannaði málið og brá sér á myndina – sem hefur valdið yfirliði hjá einhverjum.

bls. 54

Menning

Áhrif hönnunar á þjóðfélagið

Framúrskarandi hönnun á Íslandi var fagnað í Grósku þann 7. nóvember með afhendingu Hönnunarverðlauna Íslands 2024 á vegum Miðstöðvar hönnunar og arkitektúrs.

bls. 55

Vettvangur

Japönsk trjásturta og hamingjustund

Rökstyðja má að meiri náttúru sé að finna í Berlín en Reykjavík, ef miðað er við opin svæði. En! Reykjavík á samt sitt. Að þessu sinni liggur óvissuferðin í átt að Nauthólsvík.

bls. 55

GagnrýniVið erum hér

Hýr og hinsegin smellur

„Við erum hér er ekki eingöngu fínasta skemmtun heldur líka áminning um mikilvægi sýnileikans og kraft söngleikjaformsins,“ skrifar leikhúsgagnrýnandinn Sigríður Jónsdóttir.

bls. 55

SkoðunHermann Stefánsson

Um það bil 3%, en ótal stjörnu dystópía

„3% er brasilísk þáttaröð á Netflix. Hugmyndin (staðreyndin) um að 3% þjóðar eigi meira en allur þorrinn af þjóðinni til samans er tekin bókstaflega,“ skrifar Hermann Stefánsson.

StjórnmálAlþingiskosningar 2024

Samfylkingin geri „ófrávíkjanlega kröfu“ um flugvöllinn í Vatnsmýri

Fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar segir að það sé „ófrávíkjanleg krafa“ flokksins að Reykjavíkurflugvöllur verði á sínum stað þar til nýr flugvallarkostur fyrir höfuðborgarsvæðið verði tilbúinn. Með auknu fylgi Samfylkingar á landsbyggðinni og raunar um allt land hafa viðhorfin meðal stuðningsmanna flokksins til framtíðarstaðsetningar Reykjavíkurflugvallar breyst töluvert.

SpottiðGunnar Karlsson